درهم‌تنیدگی کوانتومی و یگانگی هستی

۱زمینهٔ علمی

درهم‌تنیدگی کوانتومی پدیده‌ای است که در آن دو یا چند ذره، حتی اگر در فاصله‌های بسیار دور از هم باشند، پیوندی شگفت‌انگیز و آنی میانشان برقرار می‌ماند — به‌گونه‌ای که تغییر در یکی، بی‌درنگ در دیگری نیز رخ می‌دهد.

این رفتار «غیرمحلی»، که در آزمایش‌های بی‌شماری تأیید شده (از جمله آثار آلن اسپکت، آنتون زایلینگر، و جان کلاوزر — برندگان جایزه نوبل فیزیک سال ۲۰۲۲)، اندیشهٔ کلاسیک را که اطلاعات فقط می‌تواند با سرعت نور منتقل شود، به چالش می‌کشد.

در سال‌های اخیر، پژوهش‌هایی در دانشگاه دلفت (۲۰۱۵) و وین (۲۰۱۷) توانستند «درهم‌تنیدگی بدون شکاف» (loophole-free entanglement) را نشان دهند —

اثباتی بر وجود هم‌بستگی‌هایی که جدایی فضازمانی را نادیده می‌گیرند.

منابع: Aspect, Zeilinger & Clauser — Nobel Prize in Physics, 2022 · Hensen et al., Nature, 2015 (Delft University) · Rosenfeld et al., Science, 2017 (University of Vienna)

۲بینش مولانا

هم‌پوشانی فلسفی — بینش مولانا:

قرن‌ها پیش از آنکه نظریه کوانتوم شکل گیرد، مولانا جلال‌الدین بلخی نوشت:

«تو قطره‌ای در دریا نیستی،

تو همهٔ دریا در یک قطره‌ای.»

۳آینه‌های یک روح

مولانا همهٔ موجودات را همچون آینه‌هایی می‌دید که یک روح را بازمی‌تابانند — جدا در صورت،

اما یکی در حقیقت.

دیدگاه او با مفهوم درهم‌تنیدگی کوانتومی هم‌آواست:

فردیت، ظاهری است؛

واقعیت راستین، پیوندی درونی و فراگیر است.

در زبان فیزیک، مولانا پیشاپیش از تابع موج هستی سخن گفته بود —

درهم‌تنیدگی کیهانی‌ای که در آن، جهان خود را از خلال بی‌شمار ذرهٔ آگاهی تماشا می‌کند.